Mapy i opisy geograficzne miejscowości
związanych z Rodem Serdakowskich

Opisy geograficzne, zarówno jak i mapy, winny rozpoiczynać od Oszmiany, jako domniemanej kolebki Rodu Serdakowskich. Niestety, nadal nie posiadam niepodważalnych dowodów pozwalających przekształcić romantyczną Legendę, opisaną na stronie Historia Rodu Serdakowskich, w udokumentowaną Historię tego Rodu. Mimo szczegółowych poszukiwań w Słowniku Geograficznym (cytowanym poniżej) nie znalazłem pod hasłami Oszmiana, żadnej wzmianki o Oszmiańskich, czy Stępowskich, a historie tych miejscowości sięgają czasów dużo wcześniejszych niż domniemane nadanie Stępowskiemu, czy Oszmiańskiemu: "... trzech tysięcy włók gruntów, wraz z folwarkiem położoną na północnych rubieżach Rusi Białej, niziny niemeńskiej ..."

"My z łaski Bożej Król Polski, składamy dzięki Hetmanowi Polnemu za jego męstwo i poświęcenie dla Korony. Ponadto, w uznaniu jego zasług a także za uszczerbek na zdrowiu, nadajemy mu posiadłość ziemską o wielkości trzech tysięcy włók gruntów, wraz z folwarkiem położoną na północnych rubieżach Rusi Białej, niziny niemeńskiej. Skończył czytanie wypowiadając słowo: Amen." (Zobacz stronę: Stefankowe Siedlisko).

Sam Osman nazywa nadane sobie ziemie "Stepowym Siedliskiem", zapisanym przez nieco głuchego urzędnika jako "Stefankowe Siedlisko" więc może to utożsamienie tych ziem z miastem Oszmiana jest zwykłym nieporozumieniem i rozparcelowanie przez carat, po Powstaniu Styczniowym majątków Oszmiańskich - Serdakowskich, spowodowało zatarcie się związku ich nazwiska z miejscowością Oszmiana. Możliwe, że jeszcze dotrę do wyjaśnienia tej zagadki, ale na razie podaję tylko opisy i reprodukuję mapy tylko tych miejscowści które nie tylko istniały i stanowiły siedzibę Serdakowskich i Koźlakowskich przez kilka pokoleń, ale również w których sam mieszkałem jako mały chłopiec.

Otołczyce al. Otowczyce, po białoruski Atolczycy al. Atauczycy, wś i fol. nad bezim. dopł. Jasiołdy, pow. piński, w 1 okr. pol. łochiszyńskim, gm. Porzecze. Wś ma 17 osad pełnoanałowych i 111 mk.; cerkiew paraf. murowana, uposaż. 31/2 włókami gruntu, ma pszeszło 2300 parafian; kaplice w Wielemiczach i Porzeczu. Folw., niegdyś dziedzictwo Strawińskiego, obecnie w skutek eksdywizyi na 3 części rozdzielony, które dziedziczą Chrucka, Imienińska i Serdakowski, ma 495 dzies. w glebie lekkiej. Al. Jel.

25,) W(ólka). Dostojewska, wś i dwa folw., pow. piński, w 4 okr.pol. telechańskim, gm. Porzecze, o 27 w. od Pińska. Wś ma 20 os., 63 mk.; jeden z folw., własność Ordów, około 14 włók, drugi Koźlakowskich, przeszło 19 włók. Miejscowość dość leśna, grunta lekkie. Niegdyś mijscowość ta była królewszczyzną w ks. pińskim, przy dom. Dostojewo, o którym wzmianka pod. 1553 w opisaniu księztwa (ob. Piscewaja Kniga, Wyd. arch. komis. Wil., str. 320, 333, 382).

Powyższe hasła znajdują się w wydawnictwie:

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego
i Innych Krajów Słowiańskich
wydany pod redakcyą Bronisława Chlebowskiego
Tom XIII
Warszawa druk "WIEKU" Nowy-świat Nr. 61, Rok 1893

Opis posiadłości Otołczyce, napisany przez Agatę Zaranek do Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie i Konsulatu Generalnego R.P. w Mińsku, z dnia 15-go stycznia 1990-go roku.

Posiadłość Otołczyce - należąca do gminy i poczty Porzecze, odległej o około 5 km - była położona 26 kilometrów na północny-zachód od Pińska i 24 kilometry na wschód od Janowa Poleskiego.

Posiadłość Otołczyce składała się z ziemi ornej i łąk, razem około 90 hektarów, oraz z lasu, który był upaństwowiony i wolno było korzystać tylko z tak zwanej "suchej oczystki" na opał. Lasu było około 400 hektarów plus mały 10-ci hektarowy las "Turczać", położony z drugiej strony i bliżej zabudowań gospodarczych Otołczyc. Dom, zabudowania gospodarcze, stawy rybne (trzy duże i kilka małych), sad i park miały łącznie około 18-tu hektarów (sad: 2.5 ha).

Posiadłość dochodziła do drogi, która prowadziła na północ, do Janowa, przez posiadłość Prądzyńskich, Krotów, przez który przechodziła też kolejka wąskotorowa do Janowa; było to odległe od Otołczyc o około 8-miu kilometrów. Przez Krotów jechało się dalej do posiadłości matki Edmunda Serdakowskiego i jego jedynego brata Henryka. Rodzice Edmunda: Zygmunt i Anna Serdakowscy, po oddaniu posiadłości Otołczyce starszemu synowi Edmundowi w roku 1936-tym, zamieszkali z młodszym synem - wtedy jeszcze uczniem - w posiadłości matki Wólce Dostojewskiej, odległej od Janowa o kilkanaście kilometrówq, a od Otołczyc o 10 kilometrów. Posiadłość Wólkę, Henryk miał potem otrzymać i otrzymał, a obecnie jego syn Adam też się stara o ekwiwalent za Wólkę.

Duży las (upaństwowiony) Otołczyc łączył się z lasami należącymi do Romana Skirmunta i tam dalej znajdowały się ich majątki, jak na przykład Mołodowo, Henryka i Marii Skirmuntów i inne. Za drogą, do której dochodziła posiadłość Otołczyce, znajdował się parafialny kościół katolicki oraz plebania i cmentarz grzebalny. Na południe od kościoła, tuż przy drodze, była mała posiadłość z budynkami (około 3-4 ha) Onichimowskich. Otrzymali oni już za to ekwiwalent w Polsce. Tuż za posiadłością Onichimowskich, na wschód, rozciągała się wieś Karolinek. O kilka kilometrów dalej, na północ, były wsie: Skoratycze i Nowosiół, a drogą na południe, około dwóch kilometrów od Otołczyc Edmunda Serdakowskiego, znajdowała się dość rozległa wieś (przez którą jechało się nieraz do Pińska) też o nazwie Otołczyce. Prawie na podwórku posiadłości Otołczyce znajdowała się mała osobna posiadłość, składająca się z domu, budynków gospodarczych, ogródka i pasa ziemi ciągnącego się dalej około 6-ciu kilometrów, należących do rodziny Terpiłowskich, będącej w bardzo zażyłych stosunkach z Edmundem i Marią Serdakowskimi.

Tak było. Obecnie (rok1990) wiemy, że wszystko zostało zniwelowane i w posiadłości Otołczyce jest Sowchoz. Ale wiemy również, że dużo tam jest ludzi, którzy jeszcze pamiętają. W domu Terpiłowskich żyje dotąd, jeszcze malutka za bytności Edmunda i Marii, ich córka, a jej starszy brat mieszka w Pińsku. Może żyje tam jeszcze Wasyl Hłuszko z żoną Aksiutą, ktoś z rodziny Bazanów z Karolinka, lub inny co pamiętają ...

Dużo się obecnie (rok 2010) pisze i dyskutuje o niedawnej jeszcze historii byłych polskich ziem, dzisiaj znajdujących się na Litwie, Białorusi, czy Ukrainie. Ostatnio zwróciła moją uwagę dyskusja na temat palenia, niszczenia i odbierania cerkwii prawosławnych, na którą natknąłem się na stronie Internetowej: http://www.dws.org.pl. Na tej stronie niejaki chorąży Arnold napisał, między innymi:

" ... W czasach zaborów Polacy i katolicy byli prześladowani przez zaborcę, setki świątyń zarówno rzymskokatolickich jak i unickich zostało zamienionych na cerkwie prawosławie a Unici oraz częściowo nawet rzymskokatolicy byli zmuszani do zmiany wyznania na prawosławne. Po roku 1905 wiele tysięcy unitów powróciło do katolicyzmu ale już w obrządku łacińskim natomiast nie został katolikom zwrócony ani jeden kościół czy była cerkiew unicka nawet w tych miejscowościach gdzie nie został ani jeden prawosławny a takich miejscowości było niemało szczególnie na południowym Podlasiu ...". (Ale również na Polesiu i prawie wszędzie na polskich Kresach wschodnich - komentarz Krzysztofa Serdakowskiego). Tenże chorąży Arnold dodaje nieco dalej w dyskusji:

"... O odzyskiwaniu świątyń katolickich lub jak kto woli odbieraniu cerkwi prawosławnych wiele można sie dowiedzieć ze "Spisu kościołów Diecezji Pińskiej w Rzeczypospolitej Polskiej 1933 i 1934". W przypadku poszczególnych kościołów/cerkwi wyglądało to następująco:

1. Pińsk św Stanisława – po Powstaniu Styczniowym zabrany na cerkiew, odzyskany w roku 1918
2. Horodyszcze – zamknięty w 1864 roku, odzyskany w roku 1910
3. Ochów – zamieniony na cerkiew w 1867 roku, odzyskany w roku 1924
4. Otołczyce – zamieniony na cerkiew w roku 1867, odzyskany w roku 1923
5. Podhacie – zamknięty w roku 1863, odzyskany po I Wojnie Światowej
6. Pohost Zahorodzki – zamieniony na cerkiew w roku 1864, w roku 1934 nadal w rękach prawosławnych
... i.t.d." - Lista zawiera 72 pozycje.

Po znalezieniu informacji dotyczącej kiedy świątynia w Otołczycach była cerkwią, a kiedy kościołem rzymsko-katolickim stało się dla mnie jasne dlaczego w opisie Otołczyc w Słowniku Geograficznm występuje: "... cerkiew paraf. murowana, uposaż. 31/2 włókami gruntu, ma pszeszło 2300 parafian ...". Słownik został wydany w roku 1893-cim, a więc wtedy świątynia była cerkwią.


Dopisał w kwietniu 2018 Krzysztof Serdakowski

W roku 2015-tym Adam Serdakowski, syn Henryka, brata mojego ojca Edmunda, uzyskał z archiwów państwowych na Białorusi ciekawe dokumenty dotyczące historii majątku Otołczyce, które, jak się z nich okazuje do końca (czyli do wybuchu II-giej wojny światowej) należały jedynie do naszego dziadka, Zygmunta Serdakowskiego  w 6/7 i jego matki, Emilii Serdakowskiej z Korsaków w 1/7. Mój ojciec gospodarował w Otołczycach od wiosny roku 1937, ale  majątek nigdy nie został jemu oficjalnie, jako spadkobiercy, przekazany. Poniżej umieszczony jest dokument z roku 1930-tego relacjonujący wyjątkowo dokładnie historię majątku od roku 1874! Wystarczy "kliknąć" na wybranej stronie dokumentu, aby się otworzyła w powiększeniu.

                     

Z powyższych opisów wynika, że majątek Otołczyce był poważnie zadłużony od już bardzo dawna, jeszcze przed Pierwszą Wojną światową. Niestety długi rosły nadal i w roku 1936 wierzyciel Otołczyc, Bank Ziemski w Wilnie, zdecydował wystawić majątek na licytację. W jakiś sposób udało się mojemu dziadkowi Zygmuntowi zebrać niezbędną sumę pieniędzy i uzyskać ostatniego dnia roku 1936-go wstrzymanie licytacji... W tym samym czasie moi rodzice rozpoczynali ich miodowy miesiąc po ślubie w dniu 26-go grudnia 1936.

          

Jaki był powód tak poważnego wzrostu zadłużenie majątku Otołczyce w latach 1930-36 dokładnie nie wiadomo. Można tylko przypuszczać, że było to poważne odszkodowanie, które dziadek Zygmunt musiał zapłacić za śmierć młynarza zabitego przez koło młyńskie, które urwało się niespodzianie.Pisze o tym Leon Onichimowski, buchalter otołczycki, w swoich wspomnieniach.

Zobacz stronę: http://www.szaser.com/Edmund_Serdakowski_i_jego_rodzina.html.

Również od Adama Serdakowskiego otrzymałem szczegółowy opis majątku Wólka Dostojewska, położonego również w powiecie pińskim i odległego o 10 kilometrów od Otołczyc. Majątek Wólka też był trochę zadłużony, ale dużo mniej niż Otołczyce i nie groziła mu licytacja. Sześć stron tego opisu znajduje się w kolumnie po prawej stronie.

 

                

Z lewej mapa austriacka z roku 1917, z prawej mapa topograficzna z lat 1990-tych

 


Poniżej tekst z roku 2010

Dostojewo

Ciekawostką dotyczącą dóbr związanych z Rodem Koźlakowskich (z których pochodzi moja babcia "po mieczu") jest opis majątku ziemskiego Dostojewo zamieszczony w tomie 2-gim pracy Romana Aftanazego Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Oto on:

"Niewielkie stosunkowo dobra Dostojewo, zwane także Dostojew, od XVI do początków XVIII w. były dziedzictwem Rodziny Dostojewskich h. Radwan, z której wywodzić się miał m.in. pisarz rosyjski Fiofor Dostojewski. Jednym z najstarszych dziedziców był zapewne Piotr Dostojewski, marszałek Piński na sejm z 1598 r. Inny Dostojewski o tym samym imieniu, piastujący urząd sędziego grodzkiego pińskiego, w 1632 r. tytułował się "z Dostojewa". Po wyjściu z rąk Dostojewskich, majątek należał kolejno do Strawińskich i Czapliców, zaś ok. połowy XIX w. znalazł się w posiadania Wiktora Ordy h. Ostoja, marszałka szlachty pow. pińskiego. Od tego czasu do lat trzydziestych XX w. tworzył jedną całość z sąsiednimi Nowoszycami i pobliską Wólką. Ostatnim dziedzicem Dostojewa do 1939 r. był Tadeusz Orda (ur. 1903), syn Karola i Marii ze Smolków, żonaty z Zofią Wydżga (1907 - 1967). W 1939 r. istniał jeszcze w Dostojewie stary, parterowy dwór, pochodzący jakoby z czasów Dostojewskich, a więc przynajmniej z XVIII w. Od strony zajazdu miał on ganek o dwóch parach masywnych, murowanych kolumn. Zwyczajem poleskim kryty był początkowo oczeretem, później słomą. Ponieważ przez wiele ostatnich dziesiątków lat nikt z właścicieli w Dostojewie nie mieszkał, gdyż siedziba ich znajdowała się w Nowoszycach, dwór tamtejszy służył jedynie celom administracyjnym, otoczony kilkoma okazami pięknych topól i innych drzew. Odziedziciwszy Dostojewo na podstawie działów rodzinnych, Tadeusz Orda wybudował nowy dom w innym miejscu."

Ten opis ciekawy jest dla historii moich przodków, bo wspomina, że Dostojewo przez pewien czas stanowiło całość z Nowoszycami i "... pobliską Wólką (Dostojewską)", a Wólka była posagowym majątkiem mojej babci Anny Serdakowskiej z Koźlakowskich. Opis ten wspomina również Tadeusza Ordę. Ten sąsiad i dobry znajomy rodzin Koźlakowskich z Wólki i Serdakowskich z Otołczyc, został w czasie okupacji hitlerowskiej postrzelony w ramię (które mu chyba amputowano) w Pińsku. Pamiętam jak moja mama opatrywała po kryjomu rany Tadeusza Ordy w naszym pińskim mieszkaniu.

Zebrał w maju roku 2010-go, Krzysztof Serdakowski

 

Zygmunt i Anna z Koźlakowskich Serdakowscy, 1945.

Pytania i komentarze

Rysunki, Fotografie, Uwagi

Aby obejrzeć detale niżej reprodukowanych map i rysunków, wystarczy "kliknąć" wewnątrz każdego rysunku, czy fotografii posiadającej "link", "kliknąć" ponownie i przesuwając obraz bocznymi suwakami dotrzeć do każdego detalu. Powiększenie można również rozszerzyć, lub zwęzić i ostatecznie zamknąć "kliknąwszy" na "X" znajdujący się w prawym górnym rogu każdego powiększenia.

 

Mapa austryjacka okolic Pińska, Otołczyc i Wólki Dostojewskiej na Polesiu z roku 1917-go, w skali oryginalnej 1:200 000.

 

Mapa współczesna okolic Otołczyc i Wólki Dostojewskiej na Polesiu z roku 1990-go, w oryginalnej skali 1:100 000.

Ród Koźlakowskich - z Wólki Dostojewskiej, z którego pochodzi moja babcia po mieczu, Anna Serdakowska, posiada korzenie w Rodzie Beuthów, a w szczególności w gałęzi Ferdynanda Beutha, którego drzewo genealogiczne można zobyczyć na witrynie internetowej:

http://www.naszagenealogia.pl,

na stronie 2-giej pod nr 19. Niestety, dostęp do detali "Przodków i potomków Ferdynanda Beutha" jest zamknięty hasłem, które zna tylko autorka tej strony pani: Ewa Sosińska, dostępna pod adresem e-mail:

sosinska@mimuw.edu.pl

 

Pod koniec lat 1980-tych odżyła w Polsce sprawa odszkodowań za dobra Polaków pozostawione na Kresach Wschodnich, zajętych po zakończeniu II-giej Wojny światowej przez Związek Sowiecki. Moi rodzice, a szczególnie moja mama pokładali wielkie nadzieje w ewentualnym odszkodowaniu na zabezpieczenie swoich, jak to nazywali: "starych dni". Pomagała mamie w tym jej ukochana wnuczka, a moja moja siostrzenica, Agata Zaranek, prowadząc korespondencje z odpowiednimi władzami w Polsce i na Białorusi, gdzie byłe posiadłości Serdakowskich po upadku Związku Sowieckiego się znalazły. Obok reprodukuję opis posiadłości Otołczyce napisany przez Agatę, prawdopodobnie pod dyktando moich rodziców, a szczególnie mamy.

W Wiadomościach Kulturalnych, z 13-go lipca 1997-mego roku ukazało się wspomnienie Leona Onichimowskiego, naibliższego sąsiada moich dziadków i rodziców w Otołczycach, o przyjaźni i wspólnych polowaniach z moim starszym kuzynem Józefem Szczawińskim, który przyjeżdżał do Otołczyc na wakacje w latach 1936-1939. Opisuje też niewesołe życie Poleszuków z okolic Otołczyc w tamtych czasach. "Kliknąwszy" wewnątrz powyższego rysunku, według instrukcji przytoczonych na początku strony. można przeczytać te wspomnienia.

Mimo że powyższe wspomnienia nie dotyczą bezpośrednio opisu geograficznego Otołczyc, uważałem za stosowne umieścić je na tej stronie, aby wzbogacić atmosferę miejsca w którym żyły przeszło trzy pokolenia moich przodków "po mieczu".


 

Poniżej reprodukowane są strony opisu majątku ziemskiego Wólka Dostojewska należącego wtedy do mojej babci Anny Serdakowskiej z Koźlakowskich. Wystarczy "kliknąć" na wybranej stronie dokumentu, aby się otworzyła w powiększeniu.


Każdą stronę można obejrzeć w powiększeniu, wystarczy na nią "kliknąć".